તહેવારો અને વ્રત5 min મિનિટનું વાંચન · 2026-06
દિવાળીની તિથિ ચંદ્રપંચાંગથી નક્કી થાય છે. કારતક અમાસ જ કેમ પસંદ થઈ તે જાણો.
દિવાળી કારતક માસના કૃષ્ણ પક્ષની અમાસે આવે છે — વર્ષની સૌથી અંધારી રાત્રિઓમાંની એક. ગ્રેગોરિયન દિનદર્શિકામાં તે ઑક્ટોબર-નવેમ્બરમાં બદલાતી તારીખે આવે છે, કારણ કે હિંદુ પંચાંગ ચંદ્રસૌર છે.
ચોક્કસ ક્ષણ પ્રદોષ કાળ — સૂર્યાસ્ત પછીના સમય — દરમિયાન અમાસ તિથિ ચાલુ હોય તેનાથી નક્કી થાય છે, કારણ કે લક્ષ્મીપૂજન એ જ કાળમાં કરાય છે.
પ્રતીક સીધું છે: વર્ષની સૌથી અંધારી રાત્રિએ દીવા પ્રગટાવવા એટલે અંધકાર પર પ્રકાશનો, અજ્ઞાન પર જ્ઞાનનો વિજય. અમાસ પસંદ થઈ કારણ કે તે અંધકારને સૌથી સ્પષ્ટ બનાવે છે.
કથાઓ પણ આ સાથે જોડાય છે: રામનું ચૌદ વર્ષના વનવાસ પછી અયોધ્યા પાછા ફરવું, જ્યારે નગરવાસીઓએ દીવા પ્રગટાવીને સ્વાગત કર્યું; અને લક્ષ્મીનું સમુદ્રમંથનમાંથી પ્રગટ થવું.
દિવાળી એક દિવસનો ઉત્સવ નથી. તે ધનતેરસ (કારતક કૃષ્ણ ત્રયોદશી) થી શરૂ થાય છે, પછી નરક ચતુર્દશી (કાળી ચૌદશ), પછી અમાસે મુખ્ય દિવાળી અને લક્ષ્મીપૂજન.
તે પછી ગુજરાતમાં બેસતું વર્ષ — કારતક શુક્લ પ્રતિપદા, જે ગુજરાતી નવા વર્ષનો પ્રથમ દિવસ છે — અને અંતે ભાઈબીજ. ગુજરાતી પરંપરામાં દિવાળી વ્યવસાયના વર્ષનો અંત અને નવા ચોપડાનો આરંભ પણ છે.
કારણ કે તે ચંદ્રસૌર હિંદુ પંચાંગ પ્રમાણે કારતક અમાસે આવે છે, ગ્રેગોરિયન તારીખ પ્રમાણે નહીં.
પ્રદોષ કાળમાં — સૂર્યાસ્ત પછીના સમયમાં — જ્યારે અમાસ તિથિ ચાલુ હોય.
પાંચ — ધનતેરસ, કાળી ચૌદશ, દિવાળી, બેસતું વર્ષ અને ભાઈબીજ.
વાંચવું એક વાત છે — આ સિદ્ધાંતોને તમારી જન્મકુંડળીમાં જોવા બીજી. થોડી ક્ષણોમાં તમારી નિઃશુલ્ક, ચોક્કસ વૈદિક કુંડળી બનાવો.
નિઃશુલ્ક કુંડળી મેળવો →